Bilirkişi raporuna itiraz ve ek rapor: Hesap farkı nasıl gösterilir

Hesap içeren bir bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde taraflar çoğunlukla belirli kalemlere itiraz eder: bir yan ödemenin ücrete eklenmemesi, yanlış faiz başlangıcı, eksik hizmet süresi gibi. Mahkeme itirazı yerinde görürse bilirkişiden ek rapor ister ya da yeni bilirkişi görevlendirir. Bu yazı, hukuk yargılamasındaki kuralları (HMK m.279-282), ceza yargılamasındaki karşılığını (CMK m.67) ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile Bilirkişilik Yönetmeliği’ndeki ilkeleri özetler; ardından ek raporda hesap değişikliğinin nasıl gösterilebileceğini site motorundan alınmış temsili bir örnekle anlatır.

İtiraz süresi ve mahkemenin seçenekleri (HMK m.281)

• Süre: Taraflar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, eksik görülen hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz hususlarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m.281/1).
• Ek süre: Talebin bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, süre içinde başvuran tarafa, sürenin bitiminden başlamak üzere bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1, 7251 s. K. ile eklenen cümle).
• Ek rapor veya sözlü açıklama: Mahkeme, eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için bilirkişiye yeni sorular yönelterek ek rapor alabilir ya da duruşmada sözlü açıklama isteyebilir (HMK m.281/2).
• Yeni bilirkişi: Mahkeme gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişiye tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m.281/3).
• Takdir: Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Ek raporun sonucu da mahkemeyi bağlamaz.

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3/7’ye göre aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; ek rapor, rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için istenebilir. Bilirkişilik Yönetmeliği m.56/2 de görevlendiren merciin yeni sorular yönelterek ek rapor isteyebileceğini, m.56/3 eksik veya anlaşılmaz hususlarda belirlenen süre içinde yazılı açıklama istenebileceğini düzenler.

Ceza yargılamasında (CMK m.67)

Ceza muhakemesinde bilirkişi incelemesi tamamlandığında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheli veya sanığa, müdafiine veya kanuni temsilciye yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir; istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5). Bu kişiler uzmanından bilimsel mütalaa da alabilir, ancak yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemez (CMK m.67/6). Mahkeme bilirkişiyi duruşmada dinleyebilir (CMK m.68/1).

Rapor ve ek rapor içeriğine ilişkin kurallar

• HMK m.279/2: Raporda tarafların ad ve soyadları, görevlendirilen hususlar, incelenen maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlar, varsa bilirkişiler arasındaki görüş ayrılığı ve sebebi, tarih ve imza bulunur.
• HMK m.279/4; 6754 s. K. m.3/2; CMK m.67/3: Bilirkişi uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.
• Yönetmelik m.55/1: Raporda diğer bilgilerin yanında inceleme yöntemi, bilimsel ve teknik dayanaklar ve gerekçeli sonuç yer alır.
• Yönetmelik m.55/3: Rapora, sonuçların açıklanmasına yardımcı olan şema, fotoğraf, tablo ve diğer kayıt ve belgeler eklenir.
• 6754 s. K. m.3/1: Bilirkişi görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirir.

Bilirkişilik Daire Başkanlığı ayrıca “Bilirkişilerin Uyacağı Rehber İlkeler ve Bilirkişi Raporlarında Bulunması Gereken Standartlar” belgesini yayımlamıştır. Belgenin güncel metnini Daire Başkanlığı’nın sayfasından kontrol edin; numaralı ilkelere atıf yapacaksanız o metne dayanın.

Ek raporda hesap değişikliği nasıl gösterilir

Yukarıdaki kurallar ek raporda şu yapıyı kullanışlı kılar:

1. İtiraz ve soru listesi: Mahkemenin ek rapor için yönelttiği soruları ve ilgili itirazları sırasıyla yazın; her birine ayrı başlık açın.
2. Değişen girdi ve dayanağı: Hangi girdinin değiştiğini (ör. aylık yemek yardımı), yeni değerin dosyadaki kaynağını (bordro, banka kaydı, tanık beyanı gibi) ve kök raporda neden farklı alındığını yazın.
3. Önceki / yeni karşılaştırma tablosu: Etkilenen her kalem için kök rapordaki tutarı, ek rapordaki tutarı ve farkı aynı tabloda gösterin. Değişmeyen kalemleri “değişmedi” diye belirtin.
4. Varsayımlar: Tarih, oran, tavan, gün sayımı gibi değişmeyen varsayımları tekrar yazın; okuyan kişi kök rapora dönmeden hesabı izleyebilmelidir.
5. Seçenekli hesap: Bir kalemin hesaba katılıp katılmayacağı hukuki değerlendirmeye bağlıysa, bilirkişi bu konuda karar vermez (HMK m.279/4); her iki seçeneğin sonucunu ayrı ayrı göstermek mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Örnek: Kıdem tazminatında yemek yardımı dahil ve hariç

Aşağıdaki rakamlar temsilîdir ve site motorunda aynı hesaplamanın iki farklı girdiyle çalıştırılmasından alınmıştır. Ortak girdiler: işe giriş 15.04.2019, fesih 30.09.2026, işverenin feshi, son brüt aylık ücret 40.000 TL. Hizmet süresi 7 yıl 5 ay 15 gündür; fesih tarihindeki kıdem tavanı 73.729,87 TL’dir ve iki hesapta da aşılmamıştır. Kök raporda yemek yardımı eklenmemiş; ek raporda dosyadaki belgeye göre aylık 4.000 TL yemek yardımı giydirilmiş ücrete eklenmiştir. 1475 s. K. m.14, kıdem tazminatına esas ücretin hesabında ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para ve para ile ölçülebilen akdi ve kanundan doğan menfaatlerin de göz önünde tutulacağını belirtir.

Sağlama: kıdem tazminatı = giydirilmiş ücret × (7 + 5/12 + 15/365). 40.000 TL ile 298.310,50 TL, 44.000 TL ile 328.141,55 TL çıkar; fark, 4.000 TL’nin aynı süreyle çarpımıdır. Tabloda yalnız değişen girdi (yemek yardımı) ve bundan etkilenen kalemler farklıdır; böylece itirazın sonuca etkisi tek satırda okunur.

Teslimden önce kontrol

• Mahkemenin ek rapor için sorduğu her soru ayrı başlıkta cevaplandı mı?
• Her değişikliğin dosyadaki dayanağı yazıldı mı?
• Karşılaştırma tablosu kök rapordaki tutarlarla birebir aynı mı?
• Hukuki nitelendirme yapan bir ifade var mı? Varsa seçenekli hesaba çevirin.
• Faiz başlangıcı veya oranı değiştiyse faiz hesabı da yeniden yapıldı mı? Bkz. yasal faiz ve avans faizi ›

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.266-284)
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.67-68)
• 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu
• Bilirkişilik Yönetmeliği, Resmî Gazete 03.08.2017, sayı 30143
• Bilirkişilik Daire Başkanlığı — Rehber İlkeler ve Rapor Standartları
• 1475 sayılı İş Kanunu (m.14)

Dayanak: HMK m.279, 281, 282; CMK m.67, 68; 6754 s. Bilirkişilik Kanunu m.3; Bilirkişilik Yönetmeliği m.55, 56; 1475 s. K. m.14. Örnekteki rakamlar temsilîdir. Bu yazı hukuki görüş değildir; itirazın ve hesabın dosyaya uygunluğu bilirkişi ve avukatın değerlendirmesine aittir.