Kalıcı iş göremezlik (maluliyet) tazminatı nasıl hesaplanır?

Bedensel zararda tazmin edilen kalemlerden biri, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıptır (TBK m.54/3). Bu yazı, kalıcı (sürekli) iş göremezlik tazminatının nasıl hesaplandığını, geçici iş göremezlikten nasıl ayrıldığını ve SGK ödemelerinin hesaba nasıl girdiğini anlatır. Örnekteki rakamlar sitenin hesap motorundan alınmıştır. Burada anlatılan bir hesap yöntemidir; yöntemin somut dosyaya uygunluğunu bilirkişi ve mahkeme değerlendirir.

TBK m.54: bedensel zarar kalemleri

TBK m.54’e göre bedensel zararlar özellikle şunlardır:

1. Tedavi giderleri,
2. Kazanç kaybı,
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar,
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Raporlu (iyileşme) süresinde çalışılamayan günlerin karşılığı geçici iş göremezlik zararıdır ve kazanç kaybı olarak ayrı hesaplanır. Rapor süresi bittikten sonra kalan kalıcı oran üzerinden hesaplanan kayıp ise kalıcı iş göremezlik zararıdır. Aynı günü iki kalemde saymamak için motor, geçici iş göremezlik dönemini %100 kayıpla ayrı satırlarda gösterir; kalıcı oranla hesap, rapor bitişinin ertesi günü başlar.

TBK m.55/1 burada da uygulanır: tazminat TBK ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.

Maluliyet oranı: hangi rapor?

Oranı bilirkişi aktüer belirlemez; dosyadaki sağlık kurulu raporundan alır. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019, sayı 30692) şunları düzenler:

• m.9/1: İş kazası ve/veya meslek hastalığı dışındaki terör, kaza veya yaralanma nedeniyle oluşan fonksiyon kayıplarında, Ek-4’teki “Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu” düzenlenir.
• m.9/3: Bu raporlarda var olan kronik hastalıklara ilişkin fonksiyon kayıpları belirtilmez. Tıbbi tedavi ve rehabilitasyon sürerken süreli, tamamlandıktan sonra sürekli veya süreli rapor verilir.
• m.2/2 ve 2/3: 18 yaşını doldurmamış bireylerin değerlendirmesi bu Yönetmeliğin kapsamında değildir. 5510 sayılı Kanun’a tabi sigortalılara bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri için istenecek raporlar da bu Yönetmelik kapsamında değerlendirilemez.
• Geçici m.2: Birden fazla engel varsa, alan kılavuzunda aksi belirtilmedikçe oranlar Balthazard formülüyle toplanır.
• m.12/1: Bireysel itiraz, raporun ilgilisine tesliminden itibaren otuz gün içinde yapılır.

Aktif dönem, pasif dönem ve bakiye ömür

• Bilinen (işlemiş) devre: Geçici iş göremezlik bitişinden rapor tarihine kadar, her dönemin kendi net asgari ücretiyle (belgeli ücret varsa katsayıyla) ve iskontosuz hesaplanır.
• Bilinmeyen devre, aktif dönem: Rapor tarihinden aktif yaş sınırına kadar (motorda 60 yaş), rapor tarihindeki gelirle hesaplanır.
• Bilinmeyen devre, pasif dönem: 60 yaştan bakiye ömrün sonuna kadar sürer. Motor bu dönemde AGİ hariç net asgari ücreti esas alır; farklı bir pasif gelir elle girilebilir.
• Bakiye ömür kaza tarihindeki yaştan okunur (Yargıtay 4. HD 2026/4361 E. 2026/5133 K.).

Motor varsayılan olarak TRH-2010 tablosu ve progresif rant (%10 artırım / %10 iskonto; yıllık net çarpan 1) ile çalışır. Son kısmi yıl, yıl oranıyla hesaba katılır.

Bilinen devrenin bitişi tartışmalı bir konudur. Motorun varsayılanında devre rapor tarihinde biter; asgari ücreti ilan edilmiş son yılın 31 Aralık’ı da seçilebilir. Önceki bir raporun devre sonu korunacaksa o tarih ayrıca girilir.

Kusur indirimi ve SGK peşin sermaye değeri

Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkisi varsa hâkim tazminatı indirebilir (TBK m.52/1). İş kazasında SGK, sigortalıya yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini (PSD), sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirir (5510 sayılı Kanun m.21/1). Üçüncü kişinin kusurunda ise ilk PSD’nin yarısı o kişiye rücu edilir (m.21/4). Motor, rücuya tabi olarak girilen PSD’yi tazminattan mahsup eder. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ise TBK m.55/1 gereği zarardan indirilemez.

Motor, kusur indirimini önce uygular, rücuya tabi PSD’yi sonra düşer ve bu sırayı sonuç ekranında ayrıca not eder. Düşme sırası ile PSD’nin güncellenip güncellenmeyeceği dosyaya göre bilirkişinin değerlendirmesine bırakılmıştır.

Sayısal örnek (motor çıktısı)

Girdiler: İş kazası; kaza tarihi 10.05.2023; rapor tarihi 13.10.2026. Zarar gören erkek, doğum 15.03.1990 (kaza tarihinde 33, rapor tarihinde 36 yaşında), net asgari ücretle çalışıyor. Sürekli maluliyet oranı %30, zarar görenin kusuru %25. Geçici iş göremezlik 10.05.2023 – 07.08.2023 (%100). Rücuya tabi SGK peşin sermaye değeri varsayımsal olarak 400.000,00 TL girildi; SGK geçici iş göremezlik ödeneği girilmedi.

Motorun bulduğu süreler: kaza yaşına göre bakiye ömür 41,58 yıl, tahmini hayat sonu 08.12.2064; aktif dönem 15.03.2050’de (60 yaş) biter. Bilinmeyen aktif dönem 23,42 yıl, pasif dönem 14,73 yıl. Rapor tarihindeki yıllık net gelir 336.906,00 TL olduğundan yıllık kayıp 101.071,80 TL’dir (%30).

Bilinen devrenin yıllara dağılımı şöyledir: 2023’ün kalan 146 günü için 16.331,18 TL, 2024 için 61.207,92 TL, 2025 için 79.576,56 TL ve 2026’nın ilk 285 günü için 79.064,23 TL. Geçici iş göremezlik satırları da dönemin kendi asgari ücretiyle hesaplanmıştır: 52 gün için 14.543,88 TL, 38 gün için 13.977,14 TL. Motor her satırı Excel raporunda ayrı gösterir.

Ölüm hâlindeki hesap için: Destekten yoksun kalma tazminatı hesabı ›

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.52, 54, 55)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m.21)
• Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019, sayı 30692)
• 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, sayı 33326)

Dayanak: 6098 sayılı TBK m.52, 54, 55 (7589 sayılı Kanun m.18 ve geçici m.1/9 ile); 5510 sayılı Kanun m.21; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik m.2, 9, 12, geçici m.2; Yargıtay 4. HD 2026/4361 E. 2026/5133 K. Sayısal örnek sitenin hesap motorunun 13.10.2026 tarihli çıktısıdır.