Destekten yoksun kalma tazminatı hesabı: Bilirkişi için adım adım

Ölüm hâlinde, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar tazmin edilir (TBK m.53/3). Bu yazı, rapor yazan bilirkişi ve avukat için hesabın adımlarını, dayanak maddeleriyle birlikte anlatır ve sitenin hesap motorundan alınmış bir örneği satır satır gösterir. Burada anlatılan bir hesap yöntemidir; yöntemin somut dosyaya uygunluğunu bilirkişi ve mahkeme değerlendirir.

Dayanak: TBK m.53, m.55 ve KTK m.90

• TBK m.53: Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı ile destekten yoksun kalanların kayıplarıdır.
• TBK m.55/1: Destekten yoksun kalma zararları bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler zarardan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.
• TBK m.52/1: Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâlinde hâkim tazminatı indirebilir. Desteğin kusur oranı hesapta bu nedenle ayrıca gösterilir.
• KTK m.90: Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabidir; Kanunda düzenlenmeyen hususlarda TBK’nın haksız fiil hükümleri uygulanır. KTK m.92/j’ye göre destekten yoksun kalanın, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat talepleri zorunlu sigorta kapsamı dışındadır.

Trafik kazalarında Genel Şartların bugünkü durumu

Anayasa Mahkemesi 17.07.2020 tarihli, E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararıyla KTK m.90’daki “ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda” ve “ve genel şartlarda” ibarelerini ve m.92/i bendini iptal etti (RG 09.10.2020). 7327 sayılı Kanun’la 2021’de m.90’a eklenen cümle ve fıkra da AYM’nin 29.12.2022 tarihli, E.2021/82, K.2022/167 sayılı kararıyla iptal edildi.

SEDDK’nın 12.06.2026 tarihli değişikliğiyle (RG sayı 33278) Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-7’si 01.07.2026’dan itibaren yürürlükten kaldırıldı. Aynı değişiklikle A.5 maddesindeki destekten yoksun kalma (ölüm) teminatı, “6098 sayılı Kanunun haksız fiillere ilişkin hükümlerine göre belirlenen tazminatları içeren teminat” olarak yeniden yazıldı.

Uygulamada “TRH-2010 ve %1,8 teknik faiz” olarak anılan yöntemin bir dosyada kullanılıp kullanılmayacağını, olay ve poliçe tarihi ile mahkemenin ara kararı belirler. Sitenin motoru varsayılan olarak progresif rant (%10 artırım / %10 iskonto; yıllık net çarpan 1) uygular.

Hesabın adımları

1. Desteğin geliri: Belgeli net ücret ya da net asgari ücret. Belgeli ücret, ait olduğu tarihteki net asgari ücrete oranlanarak katsayıya çevrilir.
2. Bilinen (işlemiş) devre: Ölüm tarihinden rapor tarihine kadar her dönemin kendi net asgari ücretiyle, iskontosuz hesaplanır.
3. Bilinmeyen (işleyecek) devre: Rapor tarihindeki gelirle, desteğin ve hak sahibinin bakiye ömrüyle sınırlı olarak hesaplanır. Aktif yaş sınırından (motorda 60) sonra pasif dönem başlar; motor pasif dönemde AGİ hariç net asgari ücreti esas alır.
4. Paylaştırma: Motorun varsayılanı pay yöntemidir: ölen 2, eş 2, her çocuk ve anne-baba 1’er pay. Çocuğun desteği varsayılan olarak erkekte 18, kızda 22 yaşında biter; belirli yaş, belirli tarih veya ömür boyu seçilebilir. Bir hak sahibinin desteği bitince payı kalanlar arasında yeniden dağıtılır.
5. Eşin yeniden evlenme şansı indirimi yalnız eşin payına uygulanır.
6. Kusur indirimi (TBK m.52), ardından rücuya tabi ödemeler ve SGK peşin sermaye değeri mahsubu.

Bakiye ömür ve evlenme şansı: hangi tarihteki yaş?

İki ayrı çıpa vardır ve birbirine karıştırılmamalıdır:

Evlenme şansı oranları için resmî olarak yayımlanmış bir cetvel yoktur. Oran dosyaya göre belirlenir; motor oranın elle girilmesine izin verir ve girilen oranı raporun açıklama satırına yazar.

Bilinen devre nerede biter? Bu konu tartışmalıdır. Motorun varsayılanında devre rapor tarihinde biter ve bilinmeyen devre aynı gün başlar. İsterseniz asgari ücreti ilan edilmiş son yılın 31 Aralık’ı da seçilebilir. Dosyada önceki bir raporun belirlediği devre sonu korunacaksa, o tarih ayrıca girilir.

TRH-2010 ile PMF-1931 farkı

İki tablo da yaşam (ölüm) tablosudur; adlarındaki yıl, dayandıkları verinin yılını gösterir. Motor TRH-2010’u varsayılan, PMF-1931’i “yalnız mahkeme isterse” seçeneği olarak sunar. Tablo değişince bakiye ömür, dolayısıyla bilinmeyen devre değişir. Aşağıdaki örnekte aynı girdilerle iki tablo karşılaştırılmıştır.

Sayısal örnek (motor çıktısı)

Girdiler: Trafik kazası; kaza ve ölüm tarihi 15.03.2023; rapor tarihi 13.10.2026. Ölen erkek, doğum 10.06.1985 (ölüm tarihinde 37 yaşında), net asgari ücretle çalışıyor, askerliğini yapmış, kusuru %20. Hak sahipleri: eş (kadın, doğum 20.02.1988), kız çocuk (doğum 01.09.2015), erkek çocuk (doğum 05.04.2018). Anne ve baba hak sahibi değil. Evlenme şansı oranı yöntemi göstermek için varsayımsal olarak %10 elle girildi.

Motorun kullandığı değerler: rapor tarihindeki aylık net asgari ücret 28.075,50 TL (yıllık 336.906,00 TL); bilinen devre 15.03.2023 – 12.10.2026; bilinmeyen devre 13.10.2026’da başlar; ölenin 60 yaşını dolduracağı 10.06.2045’ten sonrası pasif dönemdir.

Hak sahiplerinin toplamı kusurdan önce 6.342.927,27 TL, %20 kusur indiriminden sonra 5.074.341,81 TL’dir. Örnekte ödeme, cenaze gideri ve SGK peşin sermaye değeri girilmediği için mahsup yoktur.

Aynı dosya PMF-1931 ile: Çocukların tutarları değişmez, çünkü destekleri 18 ve 22 yaşında, tablodan bağımsız bir tarihte biter. Eşin bilinmeyen devresi 4.190.603,56 TL’ye, brüt tutarı 4.467.746,51 TL’ye, %10 indirimden sonra 4.020.971,86 TL’ye, kusur sonrası 3.216.777,49 TL’ye düşer. Toplam kusur sonrası tutar 4.365.877,75 TL olur. Bu örnekte iki tablo arasındaki fark yalnız bakiye ömre bağlı kalemlerde ortaya çıkar.

Bedensel zarar hesabı için: Kalıcı iş göremezlik (maluliyet) tazminatı hesabı ›

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.52, 53, 55)
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (m.90, 92)
• 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, sayı 33326)
• ZMSS Genel Şartlarında Değişiklik (RG 12.06.2026, sayı 33278)
• Anayasa Mahkemesi E.2019/40, K.2020/40 (RG 09.10.2020)

Dayanak: 6098 sayılı TBK m.52, 53, 55 (7589 sayılı Kanun m.18 ve geçici m.1/9 ile); 2918 sayılı KTK m.90, 92/j; AYM 17.07.2020, E.2019/40, K.2020/40 ve 29.12.2022, E.2021/82, K.2022/167; ZMSS Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar (RG 12.06.2026-33278) m.2, 6, 8; Yargıtay 4. HD 2026/4361 E. 2026/5133 K.; Yargıtay HGK 2017/2038 E. 2019/979 K. Sayısal örnek sitenin hesap motorunun 13.10.2026 tarihli çıktısıdır.