Yasal faiz, avans faizi ve temerrüt faizi: Fark ve dönemsel hesap

Raporda “yasal faiz” ile “avans faizi” arasındaki seçim, çoğu zaman sonuç tutarını en çok değiştiren kalemdir. Oranları 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun belirler: m.1 kanuni faizi, m.2 temerrüt faizini ve ticari işlerde istenebilecek avans faizini düzenler. Kanuni faiz oranının belirlenme yöntemi 7589 sayılı Kanun m.10 ile değişti; yeni kural 31.07.2026’da yürürlüğe girdi. Bu yazı kuralları, doğrulanmış oran tablosunu ve faizin oran değişim tarihlerinde nasıl bölündüğünü site motorunun çıktısıyla gösterir.

Üç kavram: kanuni faiz, temerrüt faizi, avans faizi

• Kanuni faiz (3095 s. K. m.1): Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hâllerde, oran sözleşmede belirlenmemişse uygulanır. Güncel metne göre oran, TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. 30 Haziran günkü reeskont oranı 31 Aralık oranından beş puan veya daha çok farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran oranının yüzde sekseni geçerli olur.
• Temerrüt faizi (3095 s. K. m.2/1): Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için m.1’deki orana göre temerrüt faizi öder.
• Avans faizi (3095 s. K. m.2/2): TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran m.1’deki orandan fazlaysa, ticari işlerde sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. 30 Haziran günkü avans oranı 31 Aralık oranından beş puan veya daha çok farklıysa yılın ikinci yarısında 30 Haziran oranı geçerlidir.

Sözleşmede akdi faiz kararlaştırılmış, temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve akdi faiz yukarıdaki oranların üstündeyse temerrüt faizi akdi faizden az olamaz (3095 s. K. m.2/3; aynı yönde TBK m.120/3). Kanuni faiz ve temerrüt faizinde mürekkep faiz yürütülemez (3095 s. K. m.3); temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemez (TBK m.121/3).

TBK, TTK ve kıdem tazminatındaki özel kural

• TBK m.88: Sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz oranı, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir; sözleşmeyle kararlaştırılacak oran bu oranın yüzde elli fazlasını aşamaz.
• TBK m.120: Temerrüt faizi oranı için aynı kural geçerlidir; sözleşmeyle kararlaştırılacak temerrüt faizi bu oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz. Temerrüdün ne zaman başladığı TBK m.117’ye göre belirlenir (kural olarak alacaklının ihtarı; belirli vadeli borçta vadenin geçmesi).
• TTK m.8/1: Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir. TTK m.9/1’e göre ticari işlerde kanuni faiz ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. TBK’daki üst sınırların ticari işte uygulanıp uygulanmayacağı hukuki değerlendirmedir ve bilirkişiye ait değildir.
• Kıdem tazminatı: 4857 sayılı İş Kanunu m.120 ile yürürlükte bırakılan 1475 sayılı Kanun m.14’e göre kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi hâlinde hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Bu oran 3095 sayılı Kanun’daki oranlardan ayrıdır; raporda hangi kaynaktan alındığı gösterilmelidir.

Doğrulanmış oran tablosu

Kanuni faiz için Resmî Gazete’deki düzenlemeler, avans faizi için TCMB’nin reeskont ve avans faiz oranları tablosu esas alınmıştır. Avans faizinde her yarıyıl için 3095 s. K. m.2/2’deki beş puan kuralı uygulanmıştır. Tablo aşağıdaki dönemlerle sınırlıdır.

2026’nın ikinci yarısında 30 Haziran reeskont oranı da 31 Aralık 2025 oranıyla aynı olduğundan kanuni faiz yıl sonuna kadar %31’dir. Bir sonraki olası değişim 01.01.2027’dir ve TCMB’nin 31.12.2026 günkü oranlarına bağlıdır.

Örnek: 100.000 TL, 01.03.2024 – 01.10.2026

Basit faizde formül anapara × yıllık oran × gün / 365’tir; faiz yalnız anaparaya işler. Dönem içinde oran değişiyorsa hesap, her değişim tarihinde yeni bir satıra bölünür. Aşağıdaki iki hesap site motorunda aynı girdilerle çalıştırılmıştır: 100.000 TL alacak, faiz başlangıcı 01.03.2024, hesap tarihi 01.10.2026. Gün sayısına başlangıç günü dahil, bitiş günü hariçtir.

İlk satırın sağlaması: 100.000 × 0,09 × 92 / 365 = 2.268,49 TL. Aynı alacak ticari işten doğmuşsa ve avans faizi isteniyorsa hesap altı yarıyıla bölünür:

Aynı süre ve anaparada avans faizi 117.338,36 TL, kanuni faiz 59.479,45 TL’dir; fark 57.858,91 TL’dir. Bu nedenle raporda faiz türünün seçimini, dayandığı tespiti (ör. işin ticari niteliğine ilişkin dosyadaki bilgi) ve hangi soruya cevap verdiğini açıkça yazmak gerekir. İşin ticari olup olmadığının nitelendirilmesi ise hâkime aittir; bilirkişi gerektiğinde her iki faiz türüyle ayrı hesap sunabilir.

İcra takibinde faizin gösterilmesi

İİK m.58/3’e göre takip talebinde alacağın Türk parasıyla tutarı ile faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün gösterilir. Bu yüzden icra dosyasında işlemiş faiz, takip tarihine kadar dönem dönem hesaplanıp ayrı kalem olarak yazılır; takipten sonraki faiz için oran ve başlangıç günü belirtilir. Takip tarihine göre dosya borcunu asıl alacak, faiz, harç ve vekâlet ücretiyle birlikte görmek için İcra kapak hesabı › aracını kullanabilirsiniz.

Raporda kontrol edilecekler

• Faiz başlangıç tarihi ve bu tarihin dosyadaki dayanağı (ihtar, vade, dava veya takip tarihi).
• Faiz türü (kanuni, avans, sözleşme) ve her dönem için uygulanan oran.
• Gün sayımı (365 gün esası) ve oran değişim tarihleri.
• Faize faiz yürütülmediği (3095 s. K. m.3; TBK m.121/3).
• Kısmi ödeme varsa mahsup sırası ve tarihleri.

• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (güncel metin)
• 7589 sayılı Kanun, Resmî Gazete 31.07.2026, sayı 33326
• Cumhurbaşkanı Kararı 8485, Resmî Gazete 21.05.2024, sayı 32552
• Bakanlar Kurulu Kararı 2005/9831, Resmî Gazete 30.12.2005, sayı 26039
• TCMB — Reeskont ve avans faiz oranları
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 1475 sayılı İş Kanunu (m.14)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu

Dayanak: 3095 s. K. m.1 (7589 s. K. m.10 ile değişik), m.2, m.3; TBK m.88, 117, 120, 121; TTK m.8, 9; 1475 s. K. m.14; 4857 s. K. m.120; İİK m.58. Bu yazı hukuki görüş değildir; faiz türü ve başlangıcının dosyaya uygunluğu bilirkişi ve avukatın değerlendirmesine aittir.