İşçilik alacakları hesap dökümü: fazla mesai, UBGT ve yıllık izin

Fazla mesai, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ve yıllık izin ücreti alacaklarında mahkemenin denetleyebileceği rapor, tek bir toplam rakam değil dönem dönem bir dökümdür: her satırda o dönemin ücreti, saat veya gün sayısı, katsayı ve tutar yer alır. Bu yazı dökümü nasıl kuracağınızı, Bilirkişi Hesaplaması motorunun çıktısıyla bir örnek üzerinden anlatır. Çalışma düzeninin ve ispatın değerlendirilmesi mahkemeye, hesabın dosyaya uygunluğu bilirkişiye aittir.

Dökümün iskeleti: önce dönemler, sonra kalemler

1. Hesap dönemini belirleyin: işe giriş ve çıkış tarihleri; zamanaşımı itiraz edilmişse ücret alacaklarında beş yıllık süre (4857 m.32) dikkate alınır.
2. Ücret dönemlerini kurun: her ücret değişikliği yeni bir satırdır. Ücret ispatlanamıyorsa ve dosyada asgari ücret esas alınacaksa, asgari ücretin değiştiği her tarih ayrı dönem olur.
3. Çalışılmayan süreleri çıkarın: yıllık izin, rapor, ücretsiz izin gibi süreler fazla mesai dökümünden düşülmelidir; motor bunlar için “hesap dışı” satırı alır.
4. Bordroda ödenenleri ayırın: bordroda fazla mesai veya tatil ücreti ödenmiş aylar mahsup için ayrıca listelenir.

Örnekte kullanılan brüt asgari ücret dönemleri:

Fazla mesai: haftalık 45 saat ve %50 zam

• Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır (4857 m.41, m.63). Her saati için normal saat ücreti %50 artırılarak ödenir.
• Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma “fazla sürelerle çalışma”dır ve %25 zamlıdır (m.41).
• Günlük çalışmadan ara dinlenmesi düşülür: 7,5 saatten uzun işlerde en az bir saat (m.68).
• Saat ücretine geçiş: motor aylık brüt ücreti 225’e böler (30 gün × 7,5 saat; 7,5 saat, m.63’teki haftalık 45 saatin altı iş gününe eşit bölünmesidir). Raporda bu yöntemi açıkça yazın.
• Kanun yıllık fazla çalışma toplamının 270 saati geçemeyeceğini söyler (m.41). Motor bu sınırı aşan saatleri hesaptan çıkarmaz, rapora uyarı olarak yazar; nasıl değerlendirileceği dosyaya bağlıdır.

Örnek dönem dökümü: fazla mesai

Girdiler: hesap dönemi 01.01.2025 – 30.06.2026, haftada 6 gün 08.00–19.00, 60 dakika ara. Günlük net çalışma 10 saat, haftalık 60 saat; haftada 15 saat %50 zamlı fazla çalışma. Ücret: ilgili yılın brüt asgari ücreti. Motor haftalık saatin 1/7’sini her takvim gününe dağıtır; ay satırları buradan oluşur.

Ay satırları kuruşa yuvarlanmış gösterimdir; toplam, yuvarlanmamış değerlerden hesaplanır. Örnekte 2025 yılı fazla çalışması 782 saattir ve motor m.41’deki 270 saat sınırını uyarı olarak rapora yazmıştır. Dönem içinde izin veya rapor varsa bu günler hesap dışı bırakılmalıdır.

Takdiri indirim ve bordro mahsubu

Takdiri (hakkaniyet) indirimi kanunda düzenlenmiş bir oran değildir; uygulanıp uygulanmayacağı ve oranı mahkemenin takdirindedir. Motor oranı ayrı bir alan olarak alır ve indirimi brüt tutara uygular. Aşağıdaki %30 oran yalnız gösterim amacıyla girilmiştir:

Bordroda fazla mesai ödenmiş aylar varsa motor önce indirimi, sonra o ayın ödenen tutarını mahsup eder. İndirimsiz ve indirimli sonucu ayrı satırlarda vermek, mahkemeye oran seçiminde kolaylık sağlar.

UBGT: aylık ücretlide ilave bir yevmiye

• Ulusal bayram ve genel tatil günleri 2429 sayılı Kanun’da sayılır: 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, 28 Ekim öğleden sonra ve 29 Ekim ile Ramazan (3,5 gün) ve Kurban (4,5 gün) bayramları; arifeler saat 13.00’ten başlar.
• Bu günlerde çalışan işçiye, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (4857 m.47). Aylığı tam ödenen aylık ücretlide de çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (m.49). Kanunda bu ilave yevmiye için zam oranı yoktur.
• Günlük ücret, aylık brüt ücretin 30’a bölünmesiyle bulunur.

Örnekte aynı işçinin 01.01.2025 – 30.06.2026 arasındaki tüm bayram ve genel tatillerde çalıştığı, ücretin 30 gün üzerinden ödendiği varsayıldı. Arife ve 28 Ekim yarım gün sayıldı:

Hafta tatilinde çalışma için kanunda ayrı bir ödeme oranı yazılı değildir; motor ücret tabanının tatil gününü içerip içermediğine göre çarpan seçtirir. Bu tercihi ve gerekçesini rapora yazın. Aynı saatin hem tatil ücreti hem fazla mesai olarak sayılmamasına dikkat edin. Ayrı hesap için: UBGT ve hafta tatili ücreti hesaplama ›

Yıllık izin ücreti: son ücret üzerinden

• En az bir yıl çalışan işçinin izin süresi hizmeti 1–5 yıl (5 dahil) olanlarda 14 günden, 5–15 yıl arasında 20 günden, 15 yıl ve fazlasında 26 günden az olamaz; 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü işçilerde 20 günden az olamaz (m.53).
• Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir; zamanaşımı da bu tarihte başlar (m.59).
• Hesapta fazla mesai ücreti, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz (m.57 yollamasıyla m.50).

Örnekte 01.01.2025 – 30.06.2026 hizmetinde bir yıl doldu; hak 14 gün, kullanılan izin 0. Son brüt ücret 33.030,00 TL’den günlük 1.101,00 TL × 14 gün = 15.414,00 TL brüt izin ücreti. Hesap için: Yıllık izin ücreti hesaplama ›

• 4857 sayılı İş Kanunu
• 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun
• ÇSGB — Asgari ücret (2026)
• Resmî Gazete, 27.12.2024, sayı 32765 — Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı (2025)

Dayanak: 4857 s. İş K. m.32, m.41, m.44, m.46, m.47, m.49, m.50, m.53, m.57, m.59, m.63, m.68, Ek m.3; 2429 s. Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.1-2. Bu yazı hesap yöntemini anlatır, hukuki görüş değildir.